De wet die de regelgeving rondom NIS2 moet vastleggen gaat de Europese deadline van 17 oktober van dit jaar niet halen. Dat schrijft demissionair minister van Justitie en Veiligheid, Dilan Yeşilgöz, in een brief aan de Tweede Kamer.

Volgens de minister gaat het om een dusdanig omvangrijk en complex traject, waarbij diverse ministeries zijn betrokken, dat de conceptwetsvoorstellen pas in de zomer in consultatie kunnen worden gebracht. Dat leidt haar ‘gelet op de benodigde vervolgstappen in het wetgevingstraject’ tot de inschatting ‘dat de implementatiedeadline van de Europese Commissie voor beide richtlijnen, te weten 17 oktober 2024, niet wordt gehaald’. Ze heeft zichzelf nu tot deadline gesteld om de wetsvoorstellen in het komende najaar naar de Kamer te sturen.

Wel waarschuwt ze bedrijven om de implementatie van de regels niet te vertragen. “Organisaties die nu al in actie komen beveiligen zich niet alleen tegen bestaande risico’s, maar zijn straks ook beter voorbereid op de komst van de nieuwe wetgeving,” schrijft Yeşilgöz. Sowieso gelden voor veel bedrijven al de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen (Wbni), waarbinnen ook de oorspronkelijke NIS-regels zijn gevat.

In de achtste editie van NLSecure[ID] afgelopen dinsdag kwamen professionals uit het bedrijfsleven, overheid en wetenschap samen om te leren en te discussiëren over de digitale veiligheid van Nederland en de strijd tegen cybercriminelen.

Het fysieke evenement vond plaats in het NBC, een congrescentrum in Nieuwegein, dat na een verwoestende brand voor het eerst weer een evenement kon ontvangen. Maar net als de afgelopen edities waren alle sessies ook digitaal te volgen.

Waarborgen van veiligheid

Chantal Vergouw, Chief Business Market en lid van de Raad van Bestuur van KPN, opende de middag. Ze benadrukte de ernstige digitale dreigingen waarmee we dagelijks worden geconfronteerd. “In een tijd waarin cyberdreigingen aan de orde van de dag zijn, is het waarborgen van de digitale veiligheid van bedrijven in Nederland van cruciaal belang,” stelde zij en benadrukte dat het waarborgen van de veiligheid van bedrijven, groot en klein, essentieel is.

NLSecure[ID] startte vanuit de overtuiging dat kennisdeling van groot belang is voor de digitale veiligheid van Nederland. Vergouw meende dat in de afgelopen jaren al veel bereikt is. “De noodzakelijke samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en wetenschap is op gang gekomen. Dat is essentieel.”

Zijn we weerbaarder geworden?

De vraag vanaf het podium aan de bezoekers in de zaal en digitale deelnemers was vervolgens of Nederland daadwerkelijk digitaal weerbaarder is geworden de afgelopen jaren. Op die vraag kon digitaal een antwoord gegeven worden, en 71% van de respondenten stelde dat ons land weerbaarder werd.

Ir. Bas Dunnebier, Head Unit Resilience bij de AIVD, herkende zich in die score. “Het vervelende is echter dat de bedreigingen een nog veel sterkere ontwikkeling meemaakten. Dus ik vrees dat we zeker niet weerbaarder zijn voor de gevaren die ons bedreigen.” Hij riep in herinnering dat een cybercrimineel slechts één lek hoeft te vinden, terwijl de verdediging alle gaten moet zien te dichten.

Men vergeet snel

De AIVD is dagelijks bezig met het zorgen voor de digitale en fysieke weerbaarheid van Nederland, meldde Dunnebier kernachtig. “Elke dag liggen bedrijven en organisaties in ons land zwaar onder vuur.” Het viel hem op dat men aanvallen, ook als die veel impact hadden, snel vergeet. De grote incidenten, zoals SolarWinds, lijken lang geleden, maar zijn tamelijk recent.

Persistente cybercriminelen

Een nog actuelere trend betreft de ransomware-aanvallen. “Ondernemingen en organisaties worden daar hard door geraakt,” stelde Dunnebier, die echter aangaf dat zijn organisaite zich vooral bezighoudt met zogenaamde Advanced Persistent Threats (APT). “We liggen continu onder vuur door activiteiten van statelijke actoren, vooral uit China,” legde hij uit. “Zij beschikken over de allerbeste tools en hebben werkelijk honderduizenden hackers in dienst. Ze zijn daarnaast ook nog een heel erg persistent. Ze vallen een organisatie niet een of twee keer aan, maar vele keren, al dan niet via de supply chain.”

Belang van samenwerking

Tegenover die honderdduizenden staatshackers stelt Nederland een paar duizend specialisten. “Dankzij onder meer intensieve samenwerking zijn we instaat veel aanvallen af te slaan,” gaf Dunnebier aan. Hij onderschreef daarmee de stelling van KPN-topvrouw Vergouw dat samenwerking eessentieel is. “Wij waren dat als AIVD niet zo gewend, onze mensen praten niet veel over hun werk, maar in dit geval zijn we echt aan het veranderen.”

Positieve impact NIS2

De noodzaak daartoe onderschreef ook Petra Oldengarm. Zij is directeur van Cyberveiligheid Nederland en riep tijdens een vorige editie van NLSecure[ID], in 2021, al op transparant te zijn over incidenten. “Deel informatie met elkaar en slecht de grenzen tussen overheid en de private sector,” benadrukte ze ook nu. “Het gaat beter, maar er zijn nog stappen te zetten.”

De aanstaansde invoering van NIS2 zal daarbij helpen, was haar overtuiging. “Deze wetgeving zal voor een groot aantal bedrijven gaan gelden. Daarnaast staat concreet aangegeven wat er op het gebied van security-beleid van ondernemingen wordt verwacht. Ook het delen van informatie, waarover we tijdens dit congres spreken, vormt een onderdeel van NIS2.

Specialist in security operations Arctic Wolf heeft Victor Schmitz aangesteld als Channel Account Manager Benelux. In deze rol is Schmitz verantwoordelijk voor het uitbreiden van het partnerecosysteem binnen het bedrijf.

Schmitz was de afgelopen decennia werkzaam bij NetApp, Pure Storage en CyberArk. “Victor is een gedreven professional op het gebied van het bouwen en schalen van indirecte verkoopkanalen in de IT-sector, we zijn dus blij dat hij ons team komt versterken”, zegt Johnny Ellis, EMEA Channel Director bij Arctic Wolf. “Met Victor’s ervaring streven we ernaar om ons partnerkanaal te versterken en uit te breiden.”

“Ik ben verheugd om me aan te sluiten bij Arctic Wolf en om samen met mijn collega’s en bestaande- en nieuwe partners, Arctic Wolf uit te laten groeien tot een belangrijke speler in de Benelux markt”, zegt Victor Schmitz. “Ik ben een groot voorstander van het creëren van een ‘value-channel’ waarbij er sprake is van wederzijdse relevantie voor aan de ene kant de betrokken partner en anderzijds Arctic Wolf en haar klanten. Partners mogen van mij een duidelijke go-to-market visie verwachten die de basis vormt voor een zoektocht naar deze gezamenlijke relevantie.”

KPN heeft in het vierde kwartaal een omzetgroei gerealiseerd. Vooral de segmenten mobiel en het mkb zijn aanjagers van deze groei.

De omzet in het vierde kwartaal was ruim 4% hoger dan in dezelfde periode vorig jaar. De omzet over heel 2023 steeg met 2,5% om uit te komen op 5,4 miljard euro. Voor dit jaar gaat het telecombedrijf uit van een omzetgroei van 3%.

Eind vorig jaar hadden 57% van de Nederlandse huishoudens een glasvezelkabel van KPN. Het aantal vaste internetklanten nam toe met slechts 5.000. Over het gehele jaar gaat om zo’n 30.000 klanten.

De grootste omzetgroei kwam dankzij consumenten die mobiele diensten afnemen en mkb-klanten; zij zorgden in het vierde kwartaal voor een omzetstijging van respectievelijk 7,9% en 9,9%.

KPN-CEO Joost Farwerck: “De inkomsten uit zakelijke dienstverlening bleef groeien, waarbij het mkb de belangrijkste bijdrage leverde, evenals opnieuw een jaar van groei in Wholesale. We realiseerden een EBITDA en vrije kasstroom iets boven de verwachtingen, ondersteund door groei van de omzet uit diensten en effectieve maatregelen om stijgende kosten gedeeltelijk te verzachten.”

De komende vier jaar zal KPN ruim 4,5 miljard euro investeren in de KPN-netwerken en de digitalisering van Nederland, zo laat Farwerck weten. “Terwijl we tegelijk een groeiend rendement op het geïnvesteerde kapitaal realiseren.”

Ruim zeventig procent (73.5%) van de mkb-bedrijven is bezorgd dat stagnerende digitalisering in hun bedrijf zal leiden tot operationele inefficiëntie, hogere operationele kosten en lagere productiviteit.

Dat blijkt uit een rondgang onder tientallen Nederlandse mkb-bedrijven die deelnemen aan het seminar ‘de kracht van low-code’, georganiseerd door Bizzomate.

Stagnerende digitalisering kan volgens de deelnemers aan het onderzoek ook leiden tot verlies van de concurrentiepositie of het niet meer snel kunnen reageren op veranderende marktomstandigheden. Digitalisering staat dan ook behoorlijk hoog op de agenda in het mkb. Bijna de helft (47,1%) van de deelnemers is bezig met het ontwikkelen van een visie op digitalisering voor de komende vijf jaar.

Bijna driekwart van de deelnemende bedrijven kan meerdere processen binnen de organisatie aanwijzen die gedigitaliseerd kunnen worden en ruim zeventig procent van het mkb ziet volop kansen om met digitalisering de administratieve druk voor medewerkers te verlagen.

Als bedrijven toch niet verder digitaliseren, zijn een gebrek aan beschikbare skills en resources (38,2%) en beschikbaar budget (38,2%) de voornaamste redenen om alles bij het oude te laten.

Philippe Neven, woordvoerder bij Bizzomate: “Digitalisering vormt de sleutel tot vooruitgang en concurrentievoordeel. Dit besef is duidelijk doorgedrongen in het mkb. Het is echter niet langer een optie, maar noodzaak voor elke mkb’er die streeft naar groei en relevantie.”

Ruim 80% van de fabrikanten wereldwijd heeft te maken met onbevoegde toegang tot bedrijfsgegevens na een inbreuk. Dat blijkt uit onderzoek van Fortinet in samenwerking met de Manufacturers Alliance naar beveiligingsrisico’s bij productiebedrijven.

Daarbij werd onder andere gevraagd naar beveiligingsincidenten, de stand van zaken rond de samenwerking tussen IT-teams en operationele technologie (OT)-teams en audits op OT-beveiliging.

Ransomware grootste zorg

De respondenten werden gevraagd om aan te geven in hoeverre zij beveiligingsincidenten als een zakelijke bedreiging zagen. 78% van hen plaatste deze categorie in de top vijf van risico’s. In 2020 was dat 70%. Afpersing met ransomware bleek het grootste punt van zorg van fabrikanten. 36% van hen werd vorig jaar slachtoffer van een ransomware-aanval. Dit is een significante stijging ten opzichte van de 23% van 2020. 80% van alle respondenten kreeg vorig jaar te maken met minimaal één beveiligingsincident dat resulteerde in onbevoegde toegang tot data. Bij 15% van hen vonden zes of meer incidenten plaats. De meeste daarvan hielden verband met phishing, malware, spyware en ransomware.

Communicatie is probleem

Communicatie tussen het IT- en OT-team is van cruciaal belang, maar desondanks worstelen veel productiebedrijven met de samenwerking tussen deze teams in de nasleep van een beveiligingsincident. Gebrekkige communicatie tussen het IT- en OT-team werd door 82% van alle ondervraagde bedrijven gezien als een obstakel voor effectieve incidentrespons.

Oude apparatuur en te weinig personeel

Veel organisaties blijven worstelen met de beveiliging van oude apparatuur. Ze zijn vaak geneigd om systemen te blijven gebruiken totdat die de geest geven. Het is echter lastig, zo niet onmogelijk om een 20 jaar oud apparaat te patchen. Bedrijven kampen ook met een tekort aan vaardig personeel. Het gebrek aan security-talent maakt het lastig om vacatures op het gebied van OT-beveiliging in te vullen. De respondenten werden gevraagd of ze verwachten om over drie jaar over het talent te beschikken dat nodig is om de risico’s rond OT-beveiliging op te vangen. 22% van de respondenten zei daar geen vertrouwen in hebben. Dit is een lichte verslechtering ten opzichte van de enquêteresultaten van 2020 (20%).

Meer audits op OT-beveiliging

Het beveiligen van OT-omgevingen vraagt om overzicht op alle systemen. Regelmatige audits en evaluaties van de bestaande apparatuur vertegenwoordigen is cruciaal. Hier is goed nieuws te melden; 48% van de respondenten zegt het afgelopen halfjaar audits of evaluaties van hun OT-beveiliging te hebben uitgevoerd. Dit is een stijging ten opzichte van de 44% van 2020. 23% van de respondenten voert deze beoordelingen maandelijks uit. 49% doet dit elk kwartaal. 87% zegt technische en beveiligingsevaluaties uit te voeren voordat ze nieuwe apparatuur aanschaffen.

Securty awareness specialist KnowBe4 heeft vastgesteld dat het aantal cyberaanvallen op de publieke sector in 2023 is toegenomen. De publieke sector is volgens het bedrijf een steeds aantrekkelijker doelwit voor cybercriminelen, vooral vanwege de grote hoeveelheid persoonlijke gegevens.

Uit het rapport ‘Public Sector Cybercrime blijkt dat cyberaanvallen tegen overheidsinstellingen en diensten in de publieke sector in het tweede kwartaal van 2023 wereldwijd met 40% toegenomen ten opzichte van het eerste kwartaal. Overheidsinstellingen en advocatenkantoren kenden de grootste piek in ransomware-aanvallen met 95% in het derde kwartaal van 2023. Verder stegen de ransomware-aanvallen wereldwijd met 95% in datzelfde kwartaal, vergeleken met dezelfde periode in 2022.

Telecomprovider Voys heeft Source2Cloud Services overgenomen. Source2Cloud is de beheerder van de servers waar de diensten op draaien van een groot deel van de grootzakelijke klanten van Voys. Met de overname van Source2Cloud Services beheert Voys de lokale datacenterhosting voortaan zelf.

De servers voor de grootzakelijke klanten van Voys bevinden zich in datacenters verspreid over drie locaties in Nederland. Die zorgen er gezamenlijk voor dat de grootzakelijke telefonie-oplossing van Voys draaiende blijft. Een deel van de grootzakelijke Voys-klanten heeft een eigen netwerk waarop de telefonie-oplossing is ingericht.

De oprichter van Source2Cloud Services, Bas Dorland uit Zevenaar, is toe aan een nieuwe uitdaging, meldt Voys, een goed moment om het bedrijf over te nemen. Met de overname van Source2Cloud Services wil het bedrijf zijn grootzakelijke klanten zekerheid en continuïteit bieden. “Ik ga me richten op nieuwe uitdagingen en zet mijn zakelijke activiteiten voort onder de naam Source2Cloud. Daarnaast sta ik open voor nieuwe kansen en ik kijk uit naar de toekomst”, zegt Dorland tijdens de overdracht op het Voys-kantoor in Groningen.

De overname van Source2Cloud Services levert Voys margeverruiming op, zegt het bedrijf. In de telecomwereld zijn er veel aanbieders met ieder hun eigen specialisme. Doordat Voys het beheer van de grootzakelijke servers voortaan in eigen huis heeft, denkt de telecomprovider ook in de toekomst concurrerende tarieven te kunnen bieden aan grootzakelijke klanten. Voys integreert de diensten van Source2Cloud Services in de bestaande dienstverlening van het bedrijf. Bas Dorland blijft ook na de overname nauw betrokken.

Op de foto: Bas Dorland (oprichter Source2Cloud Services) en Ben Hoetmer (mede-eigenaar Voys). Foto: Wouter Brem, Voys

De Fraudehelpdesk kreeg in 2023 ruim 57 duizend fraudemeldingen binnen. Via de geautomatiseerde valse-e-mailcheck kwamen daarnaast meer dan 560.000 verdachte e-mails binnen, een stijging van 35% ten opzichte van een jaar eerder. Meest opvallende ontwikkeling in 2023 was de forse stijging in de meldingen, financieel gedupeerden en vooral de schade bij vacaturefraude. Dat meldt de Fraudehelpdesk in zijn jaarverslag. 

De financiële schade door vacaturefraude steeg van ruim 6600 euro naar ruim 1,2 miljoen. Dat werd vooral veroorzaakt door diverse en ook nieuwe werk-aanbiedingen met ingewikkelde constructies, waarbij de gedupeerde ‘thuiswerkers’ onder meer misleid werden om een soort investeringen te doen, of waarbij ze onbedoeld op een phishing-link klikten die toegang gaf tot hun bankrekening.

Ook acquisitiefraude nam toe. Bij acquisitiefraude worden ondernemers benaderd door advertentiebureaus voor het plaatsen van een advertentie. Achteraf blijkt dat de ondernemer ongewild en onbewust akkoord is gegaan met een abonnement voor onduidelijke advertentieplaatsingen, of niet volledig of correct is geïnformeerd over de overeenkomst en de kosten. Zowel het aantal meldingen als het aantal financieel gedupeerden en het schadebedrag namen toe ten opzichte van 2022. Deze praktijken zijn sinds 2016 strafbaar.

Sms-fraude

Cybercrime nam af ten opzichte van 2022. Daarmee bedoelt de Fraudehelpdesk alle vormen van criminaliteit waarbij IT zowel het doel als het middel is. Bijvoorbeeld bij buitenlandse nep-helpdesks die zichzelf toegang verschaffen tot het apparaat van iemand, om zo onder meer transacties via de bank te kunnen manipuleren. Ook fraude met online aan- en verkopen liepen het afgelopen jaar terug in de meldingen.

In de benadering van de potentiële fraudeslachtoffers was er het afgelopen jaar een opvallende stijging in de meldingen van valse sms’jes: een toename van 260% ten opzichte van 2022. De meldingen betroffen vooral hulpvraagfraude: het bekende ‘appje’ van een familielid om geld, dat in 2023 vaak voorafgegaan werd door een sms met het verzoek zélf een WhatsAppbericht te sturen naar een bepaald nummer. Ook ontvingen de Fraudehelpdesk veel meldingen van phishing-sms’jes namens een bank, en valse betaalverzoeken van zogenaamd de Belastingdienst en het CJIB. Ook afpersing via sms kwam regelmatig voor.

In totaal ontving de organisatie ruim 15.600 meldingen van mensen die per sms werden benaderd. Van hen meldden 118 ook financiële schade. Het totale schadebedrag hiervan bedroeg gemiddeld ruim € 6.000,- per persoon. Daarbij moet opgemerkt worden dat phishing niet altijd direct resulteert in financiële schade. De dreiging zit daarbij eerder in het afstaan van persoonlijke gegevens.

Voorschot

Zoals in voorgaande jaren zorgde beleggingsfraude voor de hoogste financiële schade: van de meer dan duizend melders raakten 900 van hen samen ruim 20 miljoen euro kwijt door in te gaan op dubieuze investeringsvoorstellen. Aanzienlijk meer dan de 14 miljoen uit 2022.
Het aantal meldingen, financieel gedupeerden en het totaal gemelde schadebedrag voor voorschotfraude stegen eveneens. Voorschotfraude is de overkoepelende term voor alle fraudevormen waarbij de gedupeerde een bedrag moet betalen om iets waardevols te ontvangen. De beloofde prestaties of goederen blijven uit. De totale financiële schade bedroeg bijna 9 miljoen euro.

In totaal werd in 2023 voor 44,5 miljoen euro aan schade gemeld, een stijging van 1,2 miljoen ten opzichte van 2022.

De IT-dienstensector groeit ook in 2023 en 2024 harder dan het BBP. De groei neemt met een volumegroei van respectievelijk 2,5% en 3,0% wel af ten opzichte van 2022. Dat komt voornamelijk door een tekort aan personeel. Dat schrijft ING Sector Banking in het nieuwste rapport over de IT-dienstensector.

De IT-dienstensector groeit in 2023 en 2024 naar verwachting met respectievelijk 2,5% en 3,0%. Daarmee daalt het groeitempo ten opzichte van 2021 en 2022, waarin de coronapandemie zorgde voor snelle adoptie van digitale producten en diensten. Toch groeit de sector nog altijd een stuk harder dan het BBP. Dat is niet gek, schrijft ING, want de digitalisering van de economie gaat onverminderd door. “West-Europese bedrijven zullen ook dit jaar hun ICT-uitgaven weer vergroten met zo’n 5 procentpunt ten opzichte van 2023 voorspellen Gartner en IDC. Deze groei wordt met name gedreven door cybersecurity en uitgaven aan cloudinfrastructuur.”

Generatieve AI levert volgens de analisten in 2024 nog geen extra groei op. “Enterprise softwarepakketten met generatieve AI zijn pas kort geleden gelanceerd of worden verwacht in de eerste helft van het jaar. Zo lanceert Microsoft in de loop van 2024 bijvoorbeeld generatieve AI integratie voor zijn Office-pakketten. Ook zijn veel bedrijven er nog niet over uit of ze generatieve AI op grote schaal willen gebruiken en zo ja, hoe ze er het beste gebruik van kunnen maken. 2024 is voor generatieve AI op de werkplek dus een opstartjaar.”

Omzet blijft geleidelijk toenemen

De omzetten van IT-dienstverleners groeiden geleidelijk door in 2023 met gemiddeld iets meer dan 1 procentpunt, gecorrigeerd voor het  seizoen. Veel IT-dienstverleners kregen in 2023 te maken met hogere loonkosten, maar hebben die vanwege langlopende contracten nog niet aan altijd klanten kunnen doorberekenen.

Het personeelstekort zorgt er voor dat de groei van de sector geremd wordt. Weliswaar steeg het aantal arbeidsuren in 2023 met zo’n 3%, maar afgaande op het hoge percentage bedrijven dat het personeelstekort als de belangrijkste belemmering voor groei ziet, had die groei hoger uit kunnen vallen als de mensen er waren geweest. Aan het einde van 2023 gaf maar liefst 44% van de ondernemers aan dat het personeelstekort de belangrijkste belemmering is voor groei. Dat is een stuk lager dan de piek eind 2022 (58%), maar nog altijd erg fors, vindt ING. “Het vinden van goede arbeidskrachten blijft dus een structurele uitdaging in de IT-sector. Het ondernemersvertrouwen in de sector blijft echter onverminderd hoog, 89% van de ondernemers verwacht hun investeringen gelijk te kunnen houden of te kunnen verhogen in 2024. Daarnaast zag 84% van de bedrijven hun winstgevendheid verbeteren of gelijk blijven in het derde kwartaal van 2023.”

Veel vacatures

ING schaart IT-dienstverlening in de sector Technologie Media & Telecom (TMT). In de sector als geheel ziet de bank een onverminderd groot aantal vacatures, wat vrijwel geheel op het conto van IT komt.  Toch waren er in het derde kwartaal van 2023 8000 vacatures minder dan op de piek in het tweede kwartaal van 2022.

“Het huidige aantal vacatures, is niet ongewoon vergeleken met het verleden, de piek midden 2022 was ongewoon hoog. Die werd veroorzaakt door de explosieve stijging van de vraag naar goederen en diensten uit de TMT-sector als gevolg van de coronapandemie.” Het huidige aantal openstaande vacatures is volgens de analisten dus de norm. Die zien met name een groot tekort aan developers, en hoewel code schrijven met generatieve AI mogelijk is, voelen veel bedrijven zich nog niet zeker genoeg om hun zoektocht naar nieuwe developers af te blazen. “Ook in dit opzicht maakt generatieve AI in 2024 nog niet het verschil.”

Aantal fusies en overnames in IT-dienstensector halveerde in 2023

De IT-dienstensector is de afgelopen jaren snel geconsolideerd als gevolg van hoge winsten, de mogelijkheden om schaalvoordelen te creëren en lage rentes gunstig voor overnamefinanciering. In 2023 zette de consolidatie door, maar in een veel lager tempo dan voorheen: het aantal fusies en overnames halveerde bijna. In de eerste drie kwartalen van 2023 vonden er in de IT-dienstensector 43% minder fusies en overnames plaats dan in 2022. Die daling was groter dan die van de hele economie waar ongeveer 30% procent minder fusies en overnames plaatsvond. “De daling van M&A-activiteit kwam dus niet louter door hogere rentes, maar is ook een correctie op erg hoge M&A volumes in de afgelopen jaren. Voor 2024 verwachten we dat het aantal transacties zal toenemen ten opzichte van 2023, maar onder het niveau van 2022 blijft.”