Op 30 november tekenden KPN en glasvezelaanbieder Kabeltex een overeenkomst over een overname. Kabeltex biedt glasvezel op Texel en in de kop van Noord-Holland. Het bedrijf rondt momenteel de uitrol van glasvezel in Den Helder, Hollands Kroon en Schagen af. 

De netwerken van Kabeltex omvatten rond de 18 duizend adressen. KPN wil samen met Glaspoort 80 procent van Nederland van glasvezel voorzien. Na afronding van de overname zal KPN de glasvezelnetwerken van Kabeltex toevoegen aan zijn bestaande aanbod van Wholesale diensten voor glasvezelnetwerken. Dat betekent dat meerdere aanbieders van internet en andere diensten op het netwerk terecht kunnen, zoals is voorgeschreven door de Autoriteit Consument en Markt. KPN heeft geen financiële details bekendgemaakt.

Eén op de vier IT’ers in loondienst is in de afgelopen twaalf maanden van baan of werkgever gewisseld. Dit blijkt uit onderzoek naar de huidige arbeidsmarkt voor IT’ers door Intelligence Group en HeadFirst Group.

De IT’er is van huis uit vooral een latente baanzoeker, zeggen de onderzoekers. “Men staat wel open voor een andere baan, maar zoekt en solliciteert niet zelf actief. Waar de mobiliteit van IT’ers de afgelopen jaren stabiel was, is dit het afgelopen jaar sterk toegenomen en is de loyaliteit aan de eigen manager en/of werkgever afgenomen.”

Groei IT’ers vooral door zzp’ers

Het huidige aantal van bijna 600.000 IT’ers in Nederland zal tot 2030 doorgroeien naar bijna 900.000 personen en 8,5% uitmaken van de beroepsbevolking. De vraag naar – en de schaarste aan – IT’ers blijft zeer groot. In 2023 komt de opvallend kleine groei in het aanbod van IT’ers vooral door de toename van het aantal zelfstandig professionals. Deze is van 76 duizend naar 84 duizend gegroeid. De groep zelfstandige IT’ers blijft groeien en neemt steeds meer regie op de arbeidsmarkt door te zorgen dat zij uit hun eigen netwerk hun opdrachten krijgen. Op het moment dat hun huidige opdracht afloopt, staat de volgende opdracht uit het netwerk al klaar.

Opvallend is dat er een groeiende groep zzp’ers is binnen de IT-sector die nooit benaderd wordt voor opdrachten. Inmiddels is dit percentage toegenomen tot 27,3% van het geheel. Een toename van maar liefst 550% in 3,5 jaar. “Veelal kiest de zelfstandige IT’er er bewust voor om onbereikbaar te worden voor recruiters, omdat zij zoveel gespamd worden”, aldus Geert-Jan Waasdorp, CEO Intelligence Group. “IT’ers zijn vaak de kanarie in de kolenmijn als het gaat om gedragsveranderingen aan de kandidatenkant van de arbeidsmarkt. Onbereikbaarheid van talent is een breder te verwachten ontwikkeling op de arbeidsmarkt in de komende jaren.”

Focus op externe mobiliteit

In het derde kwartaal van 2023 is 24,6% van de IT’ers in loondienst in de 12 maanden ervoor van baan gewisseld (9,6% binnen de eigen organisatie en 15% naar een nieuwe organisatie). Deze cijfers zijn toegenomen, ondanks dat IT’ers vooral latente baanzoekers zijn. Hun arbeidsmarktactiviteit was het laatste kwartaal 6,7%, wat 70% lager is dan het gemiddelde over de hele Nederlandse beroepsbevolking.

Schendingen van het informatiebeveiligingsbeleid van een organisatie door medewerkers zijn volgens een recent onderzoek van Kaspersky net zo gevaarlijk als aanvallen van hackers. In de afgelopen twee jaar was 26 procent van de cyberincidenten in bedrijven te wijten aan werknemers die opzettelijk het securityprotocol schonden. Dit cijfer is bijna gelijk aan de 30% van de cyberincidenten die veroorzaakt worden door hacken.

Het is algemeen bekend dat menselijke fouten een van de belangrijkste oorzaken zijn van cyberincidenten in bedrijven. Daarom heeft Kaspersky een wereldwijd onderzoek uitgevoerd naar de meningen van IT-securityprofessionals in (grote) ondernemingen en het mkb over de invloed van mensen op de cybersecurity in een bedrijf. Het onderzoek was bedoeld om informatie te verzamelen over verschillende groepen mensen die van invloed zijn op de cybersecurity, waarbij zowel interne medewerkers als externe actoren in beschouwing werden genomen.

Uit het onderzoek bleek dat, naast echte fouten, schendingen van het informatiebeveiligingsbeleid door werknemers een van de grootste problemen voor bedrijven was. Respondenten beweerden dat er in de afgelopen twee jaar opzettelijke acties werden ondernomen om de cybersecurityregels te overtreden door zowel niet-IT- als IT-medewerkers. Zo gaven ze aan dat dergelijke schendingen van het beleid door IT-securitymedewerkers 12 procent van de cyberincidenten in de afgelopen twee jaar veroorzaakten. Andere IT-professionals en hun niet-IT-collega’s veroorzaakten respectievelijk 11 procent en 8 procent van de cyberincidenten toen zij beveiligingsprotocollen schonden.

Opzettelijk

Als het om het gedrag van individuele medewerkers gaat, is het meest voorkomende probleem dat medewerkers opzettelijk doen wat verboden is en, omgekeerd, voeren ze niet uit wat vereist is. Zo beweren respondenten dat een kwart (25%) van de cyberincidenten in de afgelopen twee jaar plaatsvond als gevolg van het gebruik van zwakke wachtwoorden of het niet tijdig wijzigen ervan. De andere oorzaak van bijna een kwart (24%) van de cyberincidenten was het bezoeken van onbeveiligde websites door medewerkers. Nog eens 21 procent meldt dat ze te maken kregen met cyberincidenten omdat medewerkers de systeemsoftware of -toepassingen niet bijwerkten wanneer dit vereist was.

Het gebruik van ongewenste diensten of apparaten is een andere belangrijke oorzaak van opzettelijke schendingen van het informatiebeveiligingsbeleid. Bijna een kwart (24%) van de bedrijven kreeg te maken met cyberincidenten omdat hun werknemers ongeautoriseerde systemen gebruikten voor het delen van gegevens. In 21 procent van de bedrijven bekeken werknemers opzettelijk gegevens via ongeautoriseerde apparaten, terwijl 20 procent van de werknemers gegevens naar persoonlijke e-mailadressen stuurden. Een andere gerapporteerde actie was de inzet van schaduw-IT op werkapparaten, 11 procent van de respondenten geeft aan dat dit heeft geleid tot hun cyberincidenten.

Alarmerend is dat respondenten toegeven dat, naast het al genoemde onverantwoordelijke gedrag, 20 procent van de acties door werknemers werd gepleegd voor persoonlijk gewin. De opzettelijke schendingen bleken volgens 34 procent van de respondenten een relatief groot probleem in de financiële dienstverlening.

Vrij onverwachts heeft AWS een nieuwe computer gelanceerd, Het is de Workspaces Thin Client, een eenvoudige computer voor onlinegebruik. Het apparaat is bedoeld om vanaf de desktop rechtstreeks in te loggen op Workspaces virtual machines.

De basis voor de thin client is het Fire TV Cube streamingapparaat. AWS heeft daarvoor een nieuwe softwarestack gemaakt, die verbinding kan maken met Workspaces, Workspaces Web en Amazon AppStream. De Workspaces Thin Client volledig worden beheerd via de AWS Management Console. Daarin kan de IT-beheerder bepalen welk toestel toegang krijgt tot welke applicatie. Prijzen voor Europa zijn nog niet bekend, maar de adviesprijs in de VS bedraagt 195 dollar.

Volgens securityleverancier WatchGuard gaat AI zijn stempel drukken op het cybersecuritylandschap. Manipulatie van grote taalmodellen en vishing (telefonische oplichting) worden eenvoudiger. Het bedrijf voorziet zes opvallende trends.

Datalekken door manipulatie taalmodellen

Criminelen hebben de LLM’s ontdekt en weten hoe ze deze kunnen uitbuiten voor hun kwaadaardige doeleinden. De onderzoekers van het WatchGuard Threat Lab verwachten dat slimme ‘prompt engineering’-trucs gericht op het manipuleren van LLM’s tot datalekken zullen leiden.

Meer vraag naar msp-dienstverlening

Door een groot tekort aan cybersecuritytalent zullen meer kleine tot middelgrote bedrijven in 2024 voor hun security vertrouwen op msp’s en mssp’s. Om aan de groeiende vraag te voldoen en het tekort aan personeel op te vangen, zetten deze dienstverleners sterk in op geïntegreerde beveiligingsplatforms. Deze platforms maken voor automatisering intensief gebruik van kunstmatige AI en ML.

AI-gedreven tools bestsellers op het dark web

AI/ML-gebaseerde tools voor social engineering en phishing automation zijn nu al te koop op het dark web. Cybercriminelen gebruiken ze bijvoorbeeld om spamberichten te versturen, overtuigende teksten op te stellen en informatie en connecties van specifieke doelwitten op te zoeken op het internet en social media. Het is waarschijnlijk dat AI-gedreven tools in 2024 de bestsellers worden op het dark web.

Vishers slaan op grote schaal toe met AI-chatbots

Voor telefonische oplichting is nog altijd een menselijke oplichter nodig om het slachtoffer aan de haak te slaan. Dit beperkt de omvang van vishingoperaties. Daar kan in 2024 weleens verandering in komen. Dankzij de combinatie van overtuigende deepfake-audio en grote taalmodellen die gesprekken kunnen voeren, neemt het aantal vishingoproepen waarschijnlijk sterk toe. Het meest verrassende is dat deze operaties mogelijk geen menselijke dreigingsactor meer nodig hebben.

Diefstal sensordata van moderne VR/MR-headsets

Headsets voor virtual en mixed reality winnen eindelijk aan populariteit. Maar zoals altijd volgen kwaadwillende hackers de opkomst van nieuwe en nuttige technologieën op de voet. De onderzoekers van het WatchGuard Threat Lab voorspellen dat in 2024 een hacker of onderzoeker een manier vindt om sensordata van deze headsets te verzamelen. Hiermee kunnen ze de omgeving nabootsen waarin de gebruiker zich bevindt.

Volgen QR-code leidt tot grote hack

QR-codes zijn al tientallen jaren in gebruik, maar zijn met name de laatste jaren enorm populair geworden. De analisten van het Threat Lab verwachten dat er in 2024 een grote hack zal plaatsvinden die de krantenkoppen zal halen. De oorzaak? Een medewerker die een QR-code volgt naar een kwaadaardige website.

Volgens WatchGuard wordt de rol van de msp alleen maar belangrijker komend jaar. “Ze zijn essentieel om de cybersecurity te versterken. Bovendien helpen ze organisaties te beschermen tegen het steeds veranderende dreigingslandschap,” zegt Corey Nachreiner, chief security officer van WatchGuard Technologies.

De financiële ruimte die ziekenhuizen in de praktijk hebben voor de transitie naar passende zorg op de juiste plek wordt steeds meer beperkt door stijgende kosten van exploitatie, personeel en lifecycle management. Dit blijkt uit de jaarlijkse ICT Benchmark Ziekenhuizen van M&I/Partners.

De afgelopen vijf jaar blijven de ICT-kosten ten opzichte van de omzet gelijk op 5,7%. De financiële ruimte voor innovatie en optimalisatie met ICT wordt steeds meer beperkt door stijgende kosten van exploitatie, personeel en lifecycle management. Stilstand dreigt hierdoor op de noodzakelijke transitie naar passende zorg, zoals geformuleerd in het Integraal Zorgakkoord (IZA). Het IZA kent daarbij ook de nodige digitaliseringsdoelen, zoals onder andere terug te vinden op IZA digitaliseringsroutekaart voor de Medisch Specialistische Zorg.

Stijgende exploitatielasten op met name software, stijgende personeelskosten en regulier lifecycle management nemen bij de meeste ziekenhuizen nagenoeg het hele ICT-budget in beslag. Onder regulier lifecycle management verstaan we de periodieke upgrades naar nieuwe versies en vervanging van bestaande software en infrastructuurcomponenten. De basis van softwaretoepassingen en infrastructuurcomponenten neemt jaarlijks toe; inmiddels kennen ook veel primair-procestoepassingen, zoals bewakingsapparatuur en infuuspompen, een ICT-component door software-onderdelen en netwerk connectiviteit.

Inflatie

Hier komen de onderdelen van het IZA nog bovenop, zoals gegevensuitwisseling, informatiebeveiliging & privacy en generieke voorzieningen. Naast deze uitbreidingen van het applicatie- en infrastructuur-landschap speelt de recente inflatie eveneens een kostenverhogende rol. Ondertussen kennen ziekenhuizen ook uitdagingen op o.a. de stijgende kosten voor energie, rentelasten en zorgpersoneel. Ziekenhuizen proberen de uitdagingen op middelen op te vangen met beperkingen op de omvang van personeel en harde keuzes op de uitvoering van projecten en innovatie. Men kiest dan bijvoorbeeld voor een vooral ‘technische implementatie’ van de EPD upgrade, waardoor kansen voor procesverbetering en -optimalisatie onbenut blijven. Ondertussen kennen veel van de projecten die in het kader van lifecycle management uitgevoerd worden, substantiële kosten.

Beperkte investeringsruimte

De ICT-kosten in ziekenhuizen blijven ten opzichte van de omzet gelijk, maar stijgen in omvang mee met de omzet. De beperkte financiële investeringsruimte door oplopende kosten in combinatie met beperkt gestegen omzet zorgen voor een dempend effect op de ICT-kosten. De omzet van ziekenhuizen is in 2022 met 3,4% toegenomen2. Hoewel de omzet, mede door coronasteun, steeg, is minder geïnvesteerd in procesverbetering en -optimalisatie ten opzichte van 2021. Hierin is het effect terug te zien van hogere kosten door onder andere inflatie, hogere personeelskosten en hogere kapitaalslasten. Gemiddeld is 1,1% van de totale omzet van het ziekenhuis beschikbaar als investeringsbudget voor ICT, op basis van de benchmarkresultaten. Dat is een daling van 8% in vergelijking met boekjaar 2021 (1,2%).
Voor een gemiddeld ziekenhuis met een omzet van 300 miljoen euro is dit een afname van het investeringsbudget met 300.000 euro.

Steeds meer MKB-bedrijven krijgen dagelijks te maken met malafide websites en pogingen tot phishing via hun systemen of medewerkers. Dat blijkt uit gegevens van KPN.

Op wekelijkse basis verijdelt KPN naar eigen zeggen ruim 7 miljoen pogingen om het Nederlandse bedrijfsleven aan te vallen. Vooral het aantal gevallen van phishing, waarbij geprobeerd wordt om persoonlijke, financiële of inloggegevens te verkrijgen, neemt snel toe. Maar uit de nieuwste MKB Cybersecurity Monitor van KPN blijkt dat het mkb het risico en de kans om slachtoffer te worden van cybercriminaliteit heel erg onderschat. 62% van de mkb-bedrijven gelooft ten onrechte dat ze niet interessant genoeg zijn voor cybercriminaliteit.

In vergelijking met een jaar geleden krijgen bedrijven veel vaker (+34%) te maken met cybercriminaliteit in de vorm van malafide websites, phishing en websites die geïnfecteerd zijn met destructieve of schadelijke software. Met name het aantal pogingen tot phishing is op weekbasis bijna vertienvoudigd in vergelijking met een jaar eerder. Opvallend is de toename van de zogenaamde Newly Registered Domains, websites met kwaadaardige bedoelingen, denk aan nep-webwinkels, die slechts een dag online blijven.

Geen tijd of middelen

Uit het onderzoek blijkt dat driekwart (76%) van de onderzochte mkb-bedrijven al eens te maken heeft gehad met een cyberdreiging of -aanval. Opmerkelijk is dat 43% van de ondernemers toegeeft niet, of matig, voorbereid te zijn op een cyberdreiging of -aanval waardoor hun netwerken, data en systemen meer dan 24 uur niet bereikbaar zijn.

Van de mkb’s die niet goed voorbereid zijn, geeft een op vijf aan dat zij geen tijd (22%) of middelen beschikbaar (22%) hebben om zich goed voor te bereiden. Ze maken daarbij een afweging van de investeringen ten opzichte van de risico’s. Bijna evenveel ondernemers (19%) bereiden zich onvoldoende voor, omdat ze het idee hebben dat een aanval nu eenmaal niet voorkomen kan worden.

MSP’s en MSSP’s (providers die zich exclusief met security bezighouden) moeten continu inspelen op veranderingen in de markt en op mkb-gebied. Met zes specialisten op het gebied van IT-security ging de redactie van ChannelConnect uitgebreid in discussie. “MSP’s moeten zich concentreren op hun specialiteit en samenwerken met collega’s om een compleet aanbod aan te bieden.”

Openingsvraag: waar moet een MSP of MSSP op dit moment van wakker ­liggen?

“De partner moet zijn klanten duidelijk maken, dat ze onderdeel zijn van een grotere supply chain,” trapt Michael van der Vaart, Chief ­Experience Officer bij ESET, af. “Maar de ­partners moeten het bij zichzelf ook goed geregeld hebben.” Met dat laatste doelt Van der Vaart niet alleen op het feit dat ook een MS(S)P aangevallen kan worden, maar tevens dat de software die ze gebruiken om hun eindklanten te managen kwetsbaarheden kan hebben. Kortom: ook de partner is onderdeel van een supply chain.

Bart Jacobs, Commercieel Directeur bij Claranet Benelux, werkt zelf voor een MSP. “Nu lig ik niet zo snel wakker, maar het is inderdaad zaak dat een MSP zich ervan bewust is een draaischijf te zijn tussen leveranciers en eindklanten.” Met die eindklant heeft de MSP natuurlijk een aanbieder-afnemer-relatie. “We moeten die klant wel meenemen op het gebied van security, hij mag er niet vanuit gaan dat wij alles oppakken. Zo zal het bedrijf er zelf ook voor moeten zorgen compliant te zijn.” Waar Jacobs zich wel zorgen over maakt is het vinden van goede mensen. Dat wordt door de meeste aanwezigen herkend.

De partner moet zijn klanten duidelijk maken, dat ze onderdeel zijn van een grotere supply chain

“Security is voor MSP’s van groot belang,” geeft Sander Bakker, Sales Manager bij eSentire aan. Eindgebruikers zijn in dat opzicht afhankelijk van de MSP’s. “Wij leveren onze diensten aan MSP’s, opdat zij die kunnen aanbieden aan hun eindklanten.”

Bakker refereert daarbij aan de verzuchting van Jacobs: MSP’s hebben niet altijd voldoende kennis of personeel in huis om het hele security-landschap 24/7 in te vullen. “Via ons kunnen ze over meer dan tweehonderd analisten beschikken.”

Marcel Reugebrink, Algemeen Directeur van 2Staff, deelt een andere uitdaging voor partijen in de markt. “MSP’s bieden heel veel diensten en de complexiteit in en van IT neemt ongelofelijk toe. Dat betekent dat er een spagaat ontstaat tussen het aantal aanvallen dat ze kunnen waarnemen en analyseren en het aantal mensen dat ze ter beschikking hebben.”

Daarbij wijst Reugebrink erop dat veel datacontacten tussen medewerkers van een bedrijf en de buitenwereld niet via een MSP lopen. “Denk aan sensorinformatie via een door leverancier geplaatste 5G netwerkcommunicatie zonder dat de MSP daarvan af weet.”

Jacobs (Claranet) reageert daar direct op: “Dat is een groot probleem in de maakindustrie. ­Operationele Technologie (OT) raakt steeds ­vaker het IT-netwerk. Daar is niet iedereen zich van bewust.”

Voor Aeiko van der Made, Lead Consultant bij OpenText Cybersecurity, is op dit moment ­Intrusion Detection van het grootste belang. “Hoe zorg je er nou zo snel mogelijk voor dat je optimaal gepositioneerd bent als er een aanvaller in het netwerk zit.” Te vaak wordt een dergelijk incident te laat gedetecteerd. “Als je dat als MSP overkomt heb je echt wel een probleem.”

Operationele Technologie (OT) raakt steeds vaker het IT-netwerk. Daar is niet iedereen zich van bewust

Jeffrey Rijpkema, Vice President of Sales bij Tekle gaat hierop in. “Het is als de schilder die zelf in een huis woont waar de verf afbladdert.”

Rijpkema kent de MSP- en MSSP-sector van ­binnenuit. “Dat wat ze de klanten adviseren ­implementeren ze zelf lang niet altijd. Wat dat betreft kan de invoering van NIS2, waarmee MSP’s nadrukkelijk te maken krijgen, een positief effect hebben.”

Een onderwerp om wakker van te liggen is ­volgens Rijpkema het feit dat organisaties steeds vaker gebruikmaken van automated ­responses. “Dit, omdat mensen niet langer de kennis ­hebben, of er te weinig personeel is om alles te overzien. Dan wordt al snel gebruik ­gemaakt van scripts. Daardoor kun je belang­rijke signalen missen of te laat zien.”

Stelling 2: De impact van NIS2 zal groot zijn voor MSP’s, zonder dat ze er beter van worden

De stelling adresseert een nog onduidelijk onderwerp. Het is immers nog niet bekend hoe de NIS2-regelgeving er in Nederland uit gaat zien. Het wachten is nog steeds op een consultatieronde door de overheid, maar die werd inmiddels drie keer uitgesteld. Nederland zal waarschijnlijk de deadline niet halen waardoor volgend jaar mogelijk de algemenere Europese richtlijn (tijdelijk) in ons land gaat gelden. Toch is er al wat te zeggen over de impact van NIS2 op MSP’s.

Jacobs, werkzaam bij Claranet, een MSP, reageert als eerste. “We zijn met name bezig met de ketenaansprakelijkheid die NIS2 met zich meebrengt en waarover ik het aan het begin van deze sessie al had.” MSP’s kunnen zeker een rol spelen bij het informeren en adviseren van de eindklant, en moeten zelf ook hun zaken op orde hebben. Rijpkema (Tekle) vraagt zich in dat verband af, of een MSP dan bij de onboarding anders naar nieuwe klanten zal kijken. “Security is de rode draad in ons verhaal,” antwoordt Jacobs. “Wil een eindklant daar niet in mee dan zullen we daar strikt op zijn.” Hij ziet dat eindklanten er in veel gevallen nog lang niet klaar voor zijn. “En dan heb ik het ook over bijvoorbeeld zorginstellingen.”

Van der Vaart (ESET) stelt de vraag hoe MSP’s dit onderwerp interessant maken voor de eindgebruikers. Het heeft immers meer een bestuurlijk dan een technisch kader. Reugebrink (2Staff) reageert hierop. “Ook heel kleine ondernemingen kunnen straks onder NIS2 vallen. Het is van belang er steeds op te wijzen dat de directie verantwoordelijk en hoofdelijk aansprakelijk is. Volgens NIS2 dient het bestuur risicobeheermaatregelen op het gebied van cyberbeveiliging goed te keuren en toezicht te houden op de implementatie ervan. De richtlijn geeft aan dat het bestuur van essentiële entiteiten persoonlijk aansprakelijk gesteld kunnen worden voor de schending van hun verplichting om de naleving van de richtlijn te waarborgen. Dat kan niet gedelegeerd of uitbesteed worden.”
Bakker reageert op het tweede deel van de stelling. “Een MSP wordt er wel degelijk beter van: het is een mooi onderwerp om bij een klant aan tafel te komen. We kunnen niet de hele keten van de klant overzien, maar we kunnen wel aangeven waaraan ze zelf moeten voldoen.” En daarnaast, vult Rijpkema aan, wordt hun eigen bedrijfsvoering ook op een hoger niveau gebracht door deze regelgeving.

Van der Made (OpenText) ziet zeker ook kansen voor MSP’s. “Ze zouden het als een kans moeten benaderen, zowel intern als extern. Intern als check voor de eigen organisatie, extern als gespreksonderwerp om met hun klanten te kijken welke stappen ze nog kunnen maken als het aankomt op NIS2 en wellicht ook welke oplossing daar nog bij passen.”
Jacobs gaat nog in op de ketenverantwoordelijkheid. “In Eindhoven bestaat nu het Cyberweerbaarheidscentrum Brainport dat er met alle bedrijven die er lid van zijn voor wil zorgen dat de hele keten compliant wordt. Zo kunnen enterprises de mkb-schakels in de keten helpen om niet alleen aan de eisen te voldoen, maar brengt men gezamenlijk ook de security-volwassenheid op een hoger plan.”

Stelling 4: Eindklanten moeten nauwkeurig bepalen wat ze wel of niet beveiligen.

De toelichting bij deze stelling is wat apart: in het nieuws was een fabrikant van voedingsmiddelen die beweerde dat zijn recepten niet bijzonder waren. “Die mochten best uitlekken.” De manier waarop de machines in zijn fabriek functioneren was volgens de directeur wel uniek. “Daar mag niemand foto’s van maken.”

Volgens Van der Made (OpenText) is selecteren wat nadrukkelijk beschermd moet worden niet nieuw, het wordt al gedaan in de vorm van classificatie van data.” Volgens Rijpkema (Tekle) is dat niet voldoende. “Je moet echt bepalen wat de kroonjuwelen van een onderneming zijn. En vanuit dat gegeven de risico’s bepalen.”

De aanwezigen zijn het erover eens dat dit bij enterprises wel gedaan wordt. Reugebrink (2Staff): “Ik vermoed echter dat veel mkb-ondernemingen nog niet zover zijn.” Hij gaat verder in op het thema, door te stellen dat bij een onderneming, ook als die kleiner is, business continuity, informatiebeveiliging en de professional die dagelijks met de business bezig is samen tot een beleid moeten komen. “Zij kunnen samen een antwoord vinden op de vragen “Welk business proces gaan we beveiligen en hoe gaan we samen met toeleveranciers de digitale keten rondom het businessproces beveiligen?” Bakker (eSentire) reageert instemmend: “En dan zit dit beleid niet alleen verankerd in de strategie van de directie, maar hebben ook de anderen zich geconformeerd op de lange termijn.”

“Maar ook op de business van volgende week,” vult Van der Vaart (ESET) aan. “Voor veel kleinere bedrijven is de toekomst volgende week. Maar ook zij moeten zich realiseren dat het op de driehoek personeel, proces en techniek fout kan gaan. Dan kun je bijvoorbeeld geen klanten meer inplannen. Of facturen uitsturen.”

“Ik geef een geanonimiseerd voorbeeld uit de praktijk,” vult Jacobs (Claranet) aan. “We werken voor een partij die, simpel gezegd, schepen laat varen. Daarop wil een groot aantal contractors en leveranciers onderhoud verzorgen.” Volgens Jacobs houden de business owners binnen de rederij zich daar niet mee bezig, zij willen simpelweg dat die schepen varen. “Het gaat dus eerst om bewustwording. We hebben het hier over OT, dan gaat het potentieel bij een incident om mensenlevens.” Volgens Jacobs, die met Claranet een project verzorgt bij deze rederij, moet je eerst met de business owner praten en uitleggen dat het monitoren van de IT bij en van de toeleveranciers niet minder belangrijk is dan zwemvesten aan boord.

De focus ligt vaak te veel op de techniek en minder op de mensen en processen waardoor er gaten in de verdediging ontstaan

Bakker (eSentire) stelt dat veel bedrijven zich echt wel realiseren dat het niet de vraag is of ze worden aangevallen, maar dat alleen het moment onbekend is. “Maar men realiseert zich niet dat dit consequenties heeft voor de weerbaarheid. De vraag moet zijn: hoe snel kunnen we herstellen en terugkeren naar de oorspronkelijke situatie?” Het antwoord op die vraag is te vinden in een analyse van de risico’s. “Hoe anticipeer je daarop, hoe kun je aanvallen het best weerstaan en als ze toch plaatsvinden: hoe ontdek je de inbraak, hoe stop je het en hoe herstel je de schade. En tot slot: hoe voorkom je een dergelijk incident in de toekomst?”

Dat patroon geldt overigens ook voor de MSP weet Rijpkema. “Zij verkopen geen onfeilbaarheid, maar ook wat na een aanval komt.”

Reugebrink sluit dit onderdeel af. “Ja, NIS2 zet in op security in de keten, en terecht. Maar dat is heel ingewikkeld, blijkt al uit deze discussie. Daar moet over de grenzen van bedrijven heen over nagedacht worden. “En ook dat geldt ook weer voor de MSP,” weet Rijpkema. Die verkopen en beheren immers zelden de complete stack. “Daar werd al eerder in het gesprek aan gerefereerd,” herinnert Jacobs zich. “Ook de software van externe partijen kan kwetsbaarheden hebben.” De deelnemers zijn het er voor een groot deel wel over eens dat de samenwerking tussen de IT-partijen beter kan op dit gebied. Reugebrink: “En ook in dat opzicht moet ik herhalen dat het ook bij die samenwerking gaat om te bepalen hoe de business continuïteit gegarandeerd kan worden. Dat kan een hoop werk zijn.”

Van der Vaart van ESET brengt de complexiteit in zoverre omlaag, door te stellen dat veel MSP’s uiteindelijk vooral Microsoft-omgevingen uitrollen en beheren. “Hun toegevoegde waarde zit in het verhaal daarachter, namelijk de security en het advies over business continuity.” Waarbij, stelt Van der Made, de MSP en de eindklant moeten weten dat niet alle security van de SaaS-aanbieder komt. “Ook voor bijvoorbeeld back-ups kun je maar in beperkte mate op de bekende services vertrouwen.”

Voor Bakker (eSentire) brengt ook die constatering eigenlijk al een te complexe situatie met zich mee voor veel mkb’ers. “Bij elke organisatie waar is ingebroken was eigenlijk al securitytechnologie in huis. Toch vond het incident plaats, want de verdedigende mechanismen werden omzeilt. De focus ligt vaak te veel op de techniek en minder op de mensen en processen waardoor er gaten in de verdediging ontstaan. We kunnen het wel hebben over techniek, mensen en processen, maar zo denkt het mkb niet. Of al die elementen zitten in het hoofd van de directeur. Het is aan een buitenstaander, de serviceprovider, om in die kennis te voorzien.” Jeffrey Rijpkema beaamt dit. “Kleine bedrijven moeten dit allemaal uitbesteden.”

Veel bedrijven maken zich zorgen over de explosieve groei van data. Door de digitalisering en het hybride werken zijn er steeds meer data-intensieve applicaties en apparaten die de prestatielimieten van Wi-Fi-netwerken opzoeken. Dat zegt Lancom naar aanleiding van een eigen onderzoek.

Voor gebruikers moet Wi-Fi in de eerste plaats snel en veilig zijn. De verwerkingssnelheid van data heeft voor 55 procent van de respondenten de hoogste prioriteit. De tweede belangrijkste vereiste is netwerkbeveiliging (53 procent). Op drie zijn stabiliteit en betrouwbaarheid met 48% genoemde criteria.

Met de toenemende digitalisering neemt niet alleen het aantal WLAN-apparaten toe, maar zorgen dataverslindende toepassingen er ook voor dat de datavolumes snel groeien. 49 procent van de respondenten ziet dit als de belangrijkste uitdaging. Bovendien beschouwt 47% de toename van dataverkeer door hybride werkvormen als een uitdaging. Op de derde plaats staat het garanderen van kwaliteit en prestaties: 43 procent stelt dat hoge gebruikersdichtheden en belastingspieken de stabiliteit en prestaties van WLAN’s nadelig beïnvloeden. Interferentie in de signaalkwaliteit en dataoverdracht van externe netwerken en niet-WLAN radiobronnen is een andere uitdaging die door vier van de tien IT-managers wordt genoemd.

Dekking, interoperabiliteit en automatisering

Om de best mogelijke connectiviteit te garanderen, vertrouwt 61 procent van de ondervraagde bedrijven op nauwkeurige WLAN-dekking. Dit is inclusief locatieanalyse en nauwkeurige capaciteitsplanning. 57 procent noemt interoperabiliteit en de gerichte selectie van netwerkcomponenten als doorslaggevende factoren voor een soepele werking van het netwerk. 42 procent gebruikt cloudgebaseerde beheeroplossingen om hun WLAN centraal en met een hoge mate van automatisering te beheren. Zo gaan ze het tekort aan geschoolde werknemers tegen.

Ondanks de grote vraag naar snelle en krachtige Wi-Fi is één statistiek echter verrassend: 51 procent van de respondenten geeft aan dat ze momenteel nog steeds werken met Wi-Fi 5-generatie apparaten (37 procent) of zelfs met oudere standaarden die alleen in de 2,4 GHz band uitzenden (14 procent). Daarentegen is 29 procent al overgestapt op Wi-Fi 6. Nog eens 20 procent gebruikt de nieuwste Wi-Fi-generatie, Wi-Fi 6E.

38 procent van de ondervraagde IT-managers vreest dat het 2,4 gigahertz- en 5 gigahertz-spectrum steeds meer overbelast zal raken. Zij zouden graag zien dat er meer gebruik wordt gemaakt van de 6 gigahertz-band. Wi-Fi 6 Enhanced, kortweg Wi-Fi 6E, houdt hier rekening mee door in alle drie de banden te zenden. Het extra frequentiebereik in de lagere 6 gigahertz-band verdubbelt het spectrum dat eerder beschikbaar was voor Wi-Fi en is exclusief beschikbaar voor apparaten die geschikt zijn voor Wi-Fi 6E. Dit vermindert botsingen en verhoogt de doorvoer- en transmissiesnelheden nog verder. Wi-Fi 6E geeft met name omgevingen met een hoge dichtheid, waarin veel WLAN-clients tegelijkertijd zenden, de nodige ruimte om toekomstbestendig te zijn op het gebied van datavolumes en prestaties.

Avans stelt per 1 januari een lector Cyberweerbare Organisaties aan. Het gaat om dr. Rick van der Kleij, op dit moment nog teamleider en cybersecurity onderzoeker bij de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO).

Het vak wordt onderdeel van het Centre of Expertise Veiligheid & Veerkracht van Avans Hogeschool. Het onderzoekt samen met werkveldpartners hoe (aankomende) professionals weerbaar te maken zijn tegen allerlei vormen van criminaliteit. Directeur Nienke Fabries over de komst van de nieuwe lector: “Rick gaat zich primair richten op de digitale weerbaarheid van organisaties, in informele en formele netwerken, in branches en leveranciersketens. Samen met collega-lectoren en docent-onderzoekers vanuit de opleidingen Informatica, Bedrijfs- en Bestuurskunde, Integrale Veiligheidskunde en sociale en juridische studies gaat Rick werken aan het versterken van de cyberweerbaarheid van organisaties.”

Van der Kleij: “Cyberweerbaarheid is voor alle organisaties cruciaal. Dit helpt hen om robuust te zijn tegen cyberincidenten en eventuele incidenten te ontdekken, schade te beperken en snel te herstellen. Er zijn helaas nog veel ondernemers die hier onvoldoende kennis, kunde, middelen of motivatie voor hebben. Deze ondernemers hebben hulp nodig bij het nemen van de juiste maatregelen om digitale risico’s tot een aanvaardbaar niveau te reduceren. Ik zie het als mijn opdracht om juist hen te helpen. Door praktijkgericht onderzoek uit te voeren vanuit een breed perspectief, waarbij technologie, organisatorische en menselijke factoren van cyberweerbaarheid worden meegenomen, in samenspraak met bedrijven, overheid en onderwijs, kunnen we Nederland meer cyberveilig maken.”